Rzecznik Praw Ubezpieczonych

W praktyce rzeczą nagminną jest, że zakłady ubezpieczeń nie wypłacają w terminie należnych uprawnionym świadczeń, bez przyczyny odmawiają co do zasady przyjęcia odpowiedzialności za zdarzenie, zaniżają kwoty wypłacanych odszkodowań lub też w inny sposób naruszają prawa osób uprawnionych z tytułu umowy ubezpieczenia OC. W takiej sytuacji poszkodowany wielokrotnie staje przed dylematem co zrobić dalej? kogo sie poradzić? czy w ogóle można cokolwiek zrobić? Istnieje kilka rozwiązań, które mogą okazać się pomocne. Jednym z takich rozwiązań jest zwrócenie się do Rzecznika Praw Ubezpieczonych ze skargą na towarzystwo ubezpieczeniowe.

Do zadań Rzecznika należy podejmowanie działań w zakresie ochrony osób, których interesy reprezentuje, a w szczególności rozpatrywanie skarg w indywidualnych sprawach kierowanych do Rzecznika. Podmiot, który otrzymał wniosek Rzecznika w sprawach objętych zakresem jego działania, jest obowiązany niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku, poinformować Rzecznika o podjętych działaniach lub zajętym stanowisku.

Szczegółowe informacje na temat działalności Biura Rzecznika Praw Ubezpieczonych znajdują się tutaj: www.rzu.gov.pl

Renta odszkodowawcza

Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty.

Renta z art. 444 § 2 kc przysługująca poszkodowanemu, który zachował częściowo zdolność do pracy, powinna odpowiadać różnicy między zarobkami, jakie mógłby osiągać, gdyby nie uległ wypadkowi, a wynagrodzeniem, jakie - w konkretnych warunkach jest w stanie uzyskać przy wykorzystaniu swej uszczuplonej zdolności do pracy. Z tym zastrzeżeniem, że poszkodowany nie ma obowiązku podjęcia się każdej pracy.Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 8 czerwca 2005 r., V CK 710/2004). Szkoda według art. 415 kc musi posiadać walor realny, nie zaś tylko teoretyczny, a to sprawia, że na tle przepisu art. 444 § 2 kc sama tylko utrata zdrowia i ewentualność poniesienia w związku z tym przez poszkodowanego uszczerbku majątkowego nie jest wystarczająca dla przyjęcia w konkretnej sprawie, że zasadne jest żądanie renty. Z wyraźnego brzmienia art. 444 § 2 kc wynika, że nie sama tylko utrata zdrowia, lecz rzeczywista utrata zdolności zarobkowania i widoków na przyszłość, a także rzeczywiste zwiększenie się potrzeb poszkodowanego jako następstwo wywołania uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia stanowią przesłanki zasądzenia renty po myśli art. 444 § 2 kc (Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 7 maja 1998 r., III CKU 18/98). Zwiększenie się potrzeb poszkodowanego stanowi również podstawę (art. 444 § 2 kc) przyznania konkretnej renty z tego tytułu. Zwiększenie bowiem potrzeb stanowi również szkodę przyszłą, wyrażającą się w stale powtarzających się wydatkach na ich zaspokojenie, np. konieczność stałego leczenia, zabiegów, kuracji, opieki osób trzecich, specjalnego odżywiania itp (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 24 maja 1996 r., III APr 7/96). Zasądzając rentę wyrównawczą (art. 444 § 2 kc) sąd nie odlicza od dochodów (zarobków) zaliczek na podatek dochodowy, jednakże bierze pod uwagę czy poszkodowanemu przysługuje ustawowe zwolnienie od podatku dochodowego (Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 31 maja 1994 r., III CZP 68/94). Miernikiem wynagrodzenia, jakie poszkodowany uzyskiwałby gdyby nie skutki wypadku jest wynagrodzenie pracowników o podobnych kwalifikacjach zatrudnionych w innym zakładzie pracy na takim samym lub zbliżonym stanowisku. Fakt zarejestrowania poszkodowanego jako osoby niepełnosprawnej, bezrobotnej i poszukującej pracy przez Rejonowy Urząd Pracy i stwierdzenie przez ten urząd, iż nie ma dla takiej osoby ofert pracy jest równoznaczny z wykazaniem braku praktycznej możliwości zarobkowania w granicach zachowanej zdolności do pracy (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 13 maja 1992 r.,I ACr 146/92). Renta wyrównawcza ma na celu naprawienie szkody przyszłej, wyrażającej się w wydatkach na zwiększone potrzeby oraz w nieosiągnięciu tych zarobków i innych korzyści majątkowych, jakie poszkodowany osiągnąłby w przyszłości, gdyby nie doznał rozstroju zdrowia. Rozmiar tych wydatków i rozmiar utraconych korzyści powinny wyznaczyć wysokość renty. Szkoda wyraża się różnicą pomiędzy zarobkami, jakie poszkodowany mógłby osiągnąć w okresie objętym rentą, a wszelkimi dochodami (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 23 maja 1991 r., III APr 37/91).

Ubezpieczenie ochrony prawnej

W ofercie wielu towarzystw ubezpieczeniowych co raz częściej pojawia się tzw. "ubezpieczenie ochrony prawnej". Ubezpieczenie to ma na celu wyłączenie ryzyka związanego z kosztami udzielonej ubezpieczonemu pomocy prawnej. Dzięki ochronie ubezpieczeniowej ubezpieczony może zatrudnić Adwokata (lub Radcę Prawnego) by ten, jako Obrońca lub Pełnomocnik Procesowy, reprezentował jego interesy w sądzie, jednocześnie bez obawy o ponoszenie związanych z tym prawnych kosztów np. opłaty od pozwu, wynagrodzenia adwokatów i biegłych sądowych, które są finansowane w ramach ubezpieczenia. Ubezpieczenie ochrony prawnej zapewnia ochronę ubezpieczeniową, zarówno w sytuacji, gdy osoba ubezpieczona będzie dochodzić swoich praw w związku z zaniżonym odszkodowaniem czy nieprawidłową naprawą samochodu, jak i w sytuacji, gdy uprawniony będzie odpowiadał karnie w związku z kolizją lub wypadkiem komunikacyjnym.

Należy jednak pamiętać, że szczegółowy zakres ubezpieczenia określany jest w ogólnych warunkach ubezpieczenia i może się różnic w zależności od oferty poszczególnych firm ubezpieczeniowych. Można mieć więc nadzieję, że taka oferta firm ubezpieczeniowych wzmocni pozycję osób poszkodowanych w wypadkach komunikacyjnych w walce o należne im świadczenia.

Sąd Polubowny przy KNF

Z dniem 31 marca 2008 roku przy Komisji Nadzoru Finansowego rozpoczął działalność Sąd Polubowny.

Sąd zajmuje się rozstrzyganiem sporów pomiędzy instytucjami finansowymi oraz pomiędzy tymi instytucjami(np. towarzystwa ubezpieczeniowe) a odbiorcami usług finansowych (np. poszkodowani), o ile obie strony wyrażą zgodę na poddanie sprawy pod rozstrzygnięcie Sądu Polubownego. Koszty postępowania przed Sądem Polubownym są niższe niż koszty postępowania przed sądami powszechnymi. Model rozpatrywania sprawy cechuje się mniejszym formalizmem, co wpływa na znacznie przyśpieszenie rozpoznawania spraw.

Sąd rozpoznaje sprawy, których wartość przedmiotu sporu jest wyższa niż 500zł, jednakże, w szczególnych okolicznościach (określonych w Regulaminie) istnieje możliwość rozpoznania sprawy, której wartość przedmiotu sporu jest niższa niż 500 zł. W sprawie, w której powodem jest odbiorca usług finansowych(np. poszkodowany) opłata stała wynosi 250 zł, w pozostałych przypadkach uzależniona jest od wartości przedmiotu sporu i wynosi nie mniej niż 250 zł.

Szczegółowe informacje można uzyskać na stronie internetowej: www.knf.gov.pl, lub w siedzibie Sądu: Pl. Powstańców Warszawy 1, 00 – 950 Warszawa.

Ugoda sądowa bez podaktu

Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. g ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, "w zakresie, w jakim wyłącza zwolnienie podatkowe w stosunku do odszkodowań uzyskanych na podstawie ugody sądowej".

Złożony w Senacie RP projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wprowadza dodatkowe zwolnienie od podatku dochodowego odszkodowań uzyskanych na podstawie ugody sądowej.

Z uzasadnienie projektu ustawy:

"Mając na uwadze konieczność wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 29 listopada 2006 r. (wywołuje on skutki prawne z dniem publikacji, tj. od dnia 11 grudnia 2006 r.), kierując się brzmieniem sentencji wyroku oraz motywami jego uzasadnienia, proponuje się, aby w art. 21 ust.1 pkt 3 lit. g ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych dodać zastrzeżenie, iż wolne od podatku dochodowego są odszkodowania wynikające z zawartych ugód sądowych (dotyczy to odszkodowań, których wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na
podstawie tych ustaw)".

Odszkodowania przyznane na mocy ugody sądowej są zwolnione z podatku dochodowego, nawet gdy zostały przyznane przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 listopada 2006 r. SK 51/2006 - OTK ZU 2006/10A poz. 156 (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z roku 2007,III SA/Wa 1814/2007).

Odszkodowanie bez pośrednika

"Nie jest prawdą, że jeśli nie podpiszemy umowy z kancelarią, pieniądze z odszkodowania przepadną. Każdy poszkodowany ma prawo ubiegać się o odszkodowanie bez żadnych pośredników. Gwarantują to zapisy ogólnych warunków ubezpieczenia oraz kodeksu cywilnego".

Zofia Dmochowska
Ubezpieczeniaonline.pl

więcej na ten temat ...

Ustalenie odpowiedzialności na przyszłość

Poszkodowany może na podstawie art. 189 kodeksu postępowania cywilnego żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. W przypadku wypadków komunikacyjnych osoba poszkodowana może domagać się ustalenia, że zakład ubezpieczeń ponosi odpowiedzialność za skutki zdarzenia, które ujawnią się w przyszłości.

Na podstawie art. 189 kpc powód może żądać ustalenia, że pozwany ponosi odpowiedzialność za mogące nastąpić w przyszłości skutki wypadku (Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 października 1999 r., II UKN 176/99).

Renta alimentacyjna

Zgodnie z art. 446 § 2 zd. 1 kc osoba, względem której ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny, może żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody renty obliczanej stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego przez czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego. Pierwszą grupą osób uprawnionych do uzyskania renty stanowią osoby (np. dzieci, rodzice), względem których ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny (Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 21 listopada 1995 r., III CRN 46/95).

Pogorszenie sytuacji życiowej

Jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego najbliższy członek rodziny zmarłego może domagać się przyznania mu stosownego odszkodowania, jeżeli wskutek śmierci poszkodowanego nastąpiło znaczne pogorszenie sytuacji życiowej osoby najbliższej.

Zgodnie z art. 446 § 3 kc sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z roku 2005, VI ACa 1510/2005). Przez sytuację życiową, w rozumieniu art. 446 § 3 kc należy rozumieć ogół czynników składających się na położenie życiowe jednostki, także trudno wymierzalne wartości ekonomiczne (Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 28 lipca 1976 r., IV CR 271/76). Pogorszenie sytuacji życiowej, o jakim mowa w art. 446 § 3 kc musi być rozumiane szeroko i obejmować szkody majątkowe, często nieuchwytne lub trudne do wyliczenia, polegające nie tylko na pogorszeniu obecnej sytuacji materialnej, ale na utracie realnej możliwości samej stabilizacji warunków życiowych lub ich polepszenia, przy czym przyznane odszkodowanie nie może być źródłem wzbogacenia się osób uprawnionych. Odszkodowanie przewidziane w art. 446 § 3 kc obejmuje przede wszystkim takie szkody, które nie dają się sprecyzować i określić w konkretnych wartościach pieniężnych, szkody te wyrażają się w ogólnym, znacznym pogorszeniu warunków życiowych, w jakich znaleźli się najbliżsi członkowie rodziny zmarłego, przy czym konieczną przesłanką zastosowania powyższego przepisu jest wykazanie, że pogorszenie dotyczy materialnych warunków, a nie polega wyłącznie na cierpieniach moralnych (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 14 marca 2006 r., VI ACa 1020/2005). Dla oceny, czy nastąpiło znaczne pogorszenie sytuacji członków rodziny zmarłego, nie wystarczy samo odniesienie się do stanu z dnia śmierci poszkodowanego, ale konieczne jest uwzględnienie utraty perspektyw jakie członkowie rodziny wiązali z osobą zmarłego, co w szczególności dotyczy dzieci zmarłego, dla których utrata w tak młodym wieku ojca jest startą szczególnie dotkliwą, rzutującą na pogorszenie się ich sytuacji życiowej w wielu aspektach, nie tylko czysto materialnych, ale także psychicznych, skutkujących trudnościami adaptacyjnymi, a w konsekwencji wpływających na całe ich dalsze życie (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2006 r., VI ACa 1390/2005). Znaczne pogorszenie sytuacji życiowej, o którym mowa w art. 446 § 3 kc obejmuje niekorzystne zmiany bezpośrednio w sytuacji materialnej najbliższych członków rodziny zmarłego, jak też zmiany w sferze dóbr niematerialnych, które rzutują na ich sytuacje materialną. Sam ból, poczucie osamotnienia, krzywdy i zawiedzionych nadziei po śmierci dziecka nie stanowią podstawy do żądania odszkodowania. Jeśli jednak te negatywne emocje wywołały chorobę, osłabienie aktywności życiowej i motywacji do przezwyciężania trudności dnia codziennego, to, bez szczegółowego dociekania konkretnych zdarzeń lub stopnia ich prawdopodobieństwa, można, na zasadzie domniemania faktycznego przyjąć, że pogorszyły one dotychczasową sytuację życiową osoby z najbliższego kręgu rodziny zmarłego (Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 20 czerwca 2004 r., IV CK 445/2003). Pogorszenia sytuacji życiowej, o którym mowa w art. 446 § 3 kc nie można sprowadzać do prostego zmniejszenia dochodów lub zwiększenia wydatków najbliższych członków rodziny zmarłego. Pojęcie to ma sens o wiele szerszy. Szkody majątkowe prowadzące do znacznego pogorszenia bieżącej lub przyszłej sytuacji życiowej osoby najbliższej zmarłemu są często nieuchwytne lub trudne do obliczenia. Często wynikają z obniżenia aktywności życiowej i ujemnego wpływu śmierci osoby bliskiej na psychikę i stan somatyczny, co niekoniecznie przejawia się w konkretnej chorobie (Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 18 lutego 2004 r., V CK 269/2003).

Wdowcowi należy się od sprawcy wypadku odszkodowanie za pogorszenie sytuacji życiowej po śmierci żony. Na wysokość odszkodowania mogą wpływać także dochody kolejnej partnerki (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2005 r., I ACa 1144/2005). Siostra ofiary wypadku może domagać się odszkodowania z powodu pogorszenia jej sytuacji życiowej, nawet gdy chodzi głównie o dolegliwości natury psychologicznej (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2004 r., I ACa 89/2004). Jeżeli członek rodziny dozna na skutek silnego wstrząsu psychicznego spowodowanego tragiczną śmiercią osoby najbliższej znaczniejszych zmian w stanie zdrowia, to zachodzą przesłanki do zasądzenia na jego rzecz odszkodowania przewidzianego w art. 446 § 3 kc (Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 8 maja 1969 r., II CR 114/69).

W praktyce bywa jednak rożnie, niektóre zakłady ubezpieczeń wypłacają najbliższym członkom rodziny zmarłego odszkodowania bez problemów, niektóre zaś doprowadzają wręcz do absurdu potrzebę wykazania przez uprawnionego znacznego pogorszenia się jego sytuacji życiowej. Dodatkowo sytuację komplikuje nie zawsze jednolite orzecznictwo sądów. Patrząc na problem od strony poszkodowanego jest to jedno z najtrudniejszych do uzyskania świadczeń odszkodowawczych, albowiem pojecie "znacznego pogorszenia sytuacji życiowej" jest nie precyzyjne i pozwala na diametralnie różną interpretację.

Dostęp do dokumentacji

Zakład ubezpieczeń ma obowiązek udostępniać osobom uprawnionym informacje i dokumenty gromadzone w celu ustalenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń lub wysokości świadczenia. Osoby te mogą żądać pisemnego potwierdzenia przez zakład ubezpieczeń udostępnionych informacji, a także sporządzenia na swój koszt kserokopii dokumentów i potwierdzenia ich zgodności z oryginałem przez zakład ubezpieczeń. Sposób udostępniania informacji i dokumentów, zapewniania możliwości pisemnego potwierdzania udostępnianych informacji, a także zapewniania możliwości sporządzania kserokopii dokumentów i potwierdzania ich zgodności z oryginałem nie może wiązać się z wykraczającymi ponad uzasadnioną potrzebę utrudnieniami dla tych osób, zaś koszty sporządzenia kserokopii ponoszone przez te osoby nie mogą odbiegać od przyjętych w obrocie zwykłych kosztów wykonywania tego rodzaju usług.

Zarzut przedawnienia w postępowaniu sądowym

W przypadku gdy dłużnik (zakład ubezpieczeń) w postępowaniu sądowym skorzysta z procesowego zarzutu przedawnienia, a sąd orzekający w sprawie ustali, iż do przedawnienia doszło, wówczas powództwo w sprawie zostaje oddalone. Inaczej mówiąc powód (poszkodowany) wskutek oddalenia powództwa przegrywa sprawę.

Nawet najbardziej słuszne i uzasadnione roszczenie sąd musi oddalić z powodu przedawnienia, jeśli opóźnienie we wniesieniu sprawy było znaczne (Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 12 września 2007 r., I CSK 211/2007). To że wnioskodawca nie posiada wykształcenia prawniczego, nie orientuje się w trudnych kwestiach związanych z tą dziedziną wiedzy i nie jest osobą wyrobioną intelektualnie, nie oznacza jeszcze, iż stanowi to o sprzecznym z zasadami współżycia społecznego, podniesionym zarzucie przedawnienia w dochodzeniu odszkodowania, w sytuacji pełnej swobody realizowania swych uprawnień, chociażby za pośrednictwem osób świadczących pomoc prawną i długiego okresu zaniechania powyższego (Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 10 lutego 2000 r., II AKa 17/2000).

Jednak procesowy zarzut przedawnienia, podniesiony w postępowaniu sądowym przez dłużnika (zakład ubezpieczeń), podlega kontroli sądowej pod względem zgodności ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego uprawnienia lub z zasadami współżycia społecznego.

Sąd może nie uwzględnić zarzutu przedawnienia roszczenia majątkowego, jeżeli przemawiają za tym - przy zachowaniu daleko posuniętego rygoryzmu co do wyjątkowości sytuacji usprawiedliwiających nieuwzględnienie przedawnienia - zasady o których mowa w art. 5 kc (Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 2 lutego 2000 r., II CKN 468/99). W niektórych, szczególnych wypadkach uwzględnienie przedawnienia prawa do odszkodowania za szkody wyrządzone czynem niedozwolonym byłoby nie do przyjęcia ze względów społecznych (Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 16 listopada 2005 r., V CK 349/2005). Skorzystanie przez dłużnika z zarzutu przedawnienia roszczenia podlega kontroli sądu pod kątem nadużycia prawa podmiotowego (Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lipca 1999 r., II UKN 44/99).

Utracone korzyści

Zakład ubezpieczeń zobowiązany jest do naprawienia szkody w postaci utraconych przez poszkodowanego korzyści (np. utrata zarobku). Za utracone korzyści uznaje się to wszystko, co nie weszło do majątku poszkodowanego, a co weszłoby, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Ustawodawca, statuując w art. 361 § 2 kc obowiązek naprawienia szkody w postaci utraconych korzyści (lucrum cessans), nie sprecyzował kryteriów właściwych dla ustalenia wystąpienia tego rodzaju uszczerbku. W judykaturze podkreśla się, że ustalenie szkody w postaci utraconych korzyści ma ze swej natury charakter hipotetyczny. Dlatego też akcentuje się konieczność wykazania realności tej postaci szkody z takim prawdopodobieństwem, które uzasadnia przyjęcie wniosku, że utrata korzyści rzeczywiście nastąpiła (por. wyroki SN: z dnia 3 października 1979 r. II CR 304/79 OSNCP 1980/9 poz. 164; z dnia 28 stycznia 1999 r. III CKN 133/98 niepubl.; z dnia 21 czerwca 2001 r. IV CKN 382/2000 III CK 495/2002 niepubl.; z dnia 26 stycznia 2005 r. V CK 426/2004). Wykazanie szkody w postaci lucrum cessans wymaga udowodnienia tak dużego prawdopodobieństwa osiągnięcia korzyści majątkowej, że rozsądnie rzecz oceniając można stwierdzić, iż poszkodowany na pewno uzyskałby korzyść gdyby nie wystąpiło zdarzenie, za które odpowiada pozwany (Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 26 stycznia 2005 r., V CK 426/2004). Utrata korzyści nie powstaje równocześnie ze zdarzeniem wyrządzającym szkodę, lecz jest jego późniejszym następstwem. Wywiera skutek w postaci udaremnienia zwiększenia majątku, który mógłby nastąpić, gdyby nie zdarzenie wyrządzające szkodę. Ustalenie tej postaci szkody ma charakter hipotetyczny (Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 26 lipca 2000 r., I CKN 975/98).

Utracone korzyści a podatek

Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność za szkodę w granicach adekwatnego związku przyczynowego za straty, które poniósł oraz korzyści, których nie osiągnął. Wysokość zatem szkody z tytułu utraconych dochodów musi zostać pomniejszona o podatek, bowiem takie byłyby realne straty poszkodowanego (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2005 r.,VI ACa 457/2005).

Ugoda z zakładem ubezpieczeń

Zrzeczenie się przez poszkodowanego bez słusznych przyczyn w ugodzie zawartej z Państwowym Zakładem Ubezpieczeń znacznej części zagwarantowanych mu przez prawo świadczeń należnych w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i jako takie nieważne (art. 58 § 2 kc). W razie takiego zrzeczenia obowiązkiem sądu jest jego ocena w świetle wymienionych zasad. Wymaga to ustalenia, jakie - in concreto - świadczenia i w jakiej wysokości przysługiwałyby poszkodowanemu, w jakim zakresie poszkodowany ich się zrzekł, a jeżeli zrzeczenie dotyczy znacznej części należnych świadczeń, czy istniała słuszna do tego podstawa (Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 14 grudnia 1973 r., II CR 697/73).

Umowa z łowcą odszkodowań

W sytuacji zawarcia z firmą odszkodowawczą umowy, która zastrzega zbyt wysokie wynagrodzenie, poszkodowany może żądać zmniejszenia jego wysokości do odpowiadającej wartości świadczenia firmy odszkodowawczej i zwrotu tej części wynagrodzenia. Świadczeniem firmy odszkodowawczej nie jest kwota wypłaconego przez zakład ubezpieczeń świadczenia odszkodowawczego, lecz nakład pracy jaki był konieczny dla uzyskania efektu końcowego. Niestety w praktyce okazuje się, że liderzy odszkodowań ograniczają się wyłącznie do zgłoszenie żądań wobec zakładu ubezpieczeń i prowadzenia dalszej korespondencji. Działania takie nie uzasadniają wysokich wynagrodzeń. W takim przypadku istnieje rażąca i oczywista dysproporcja pomiędzy nakładem pracy pełnomocnika, a charakterem sprawy pod względem faktycznym i prawnym. Przy ocenie wartości świadczeń spełnionych w wykonaniu umowy nie należy kierować się uznaniem samych stron, lecz - jako ekwiwalentną (art. 487 § 2 kc) - brać pod uwagę obiektywną wartość świadczeń (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 27 października 2004 r., I ACa 530/2004). Postanowienia umowy wzajemnej nie mogą naruszać ekwiwalentności świadczeń (Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 8 października 2004 r.,V CK 670/2003).

Należy pamiętać, że nieważną jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części. Zasady współżycia społecznego to odrębne od norm prawnych reguły postępowania wiążące się ściśle z normami moralnymi oraz normami obyczajowymi. Należą niewątpliwie do nich również dobre obyczaje obowiązujące w obrocie prawnym (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 22 kwietnia 1992 r., I ACr 132/92). Umowa będzie więc nieważna w tej części, w której zastrzega dla pełnomocnika wynagrodzenie przewyższające wynagrodzenie, które jest odpowiednie do nakładu jego pracy.

Sąd może zakwestionować wysokość honorarium pełnomocnika z punktu widzenia art. 58 § 2 kc tylko wówczas, kiedy nawet przy uwzględnieniu zasady wolności umów przyjętej w art. 353[1] kc istnieje rażąca i oczywista dysproporcja pomiędzy nakładem jego pracy, a charakterem sprawy pod względem faktycznym i prawnym. Oceny tej dokonuje sąd biorąc pod uwagę wyłącznie stan rzeczy z chwili zawierania umowy, a nie późniejszy tok czynności w sprawie (Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 16 listopada 1995 r., I ACz 336/95).

Poszkodowany może więc domagać się zwrotu tej części wynagrodzenia pełnomocnika, która nie odpowiada nakładowi jego pracy.