Ciężar dowodu w postępowaniu likwidacyjnym

Firma ubezpieczeniowa ma obowiązek przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego, ustalenia okoliczności uzasadniających jej odpowiedzialność, a także ustalenia wysokości szkody jaką poniósł zainteresowany. W postępowaniu tym nie obowiązują reguły dowodowe mające zastosowanie w postępowaniu sądowym. Zakład ubezpieczeń likwidując szkodę nie może powoływać się na ogólna regułę dowodową zawartą w art. 6 kc., według, której ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Należy pamiętać, że sądy, prokuratura, Policja oraz inne organy i instytucje, na wniosek zakładu ubezpieczeń, w zakresie zadań przez ten zakład ubezpieczeń wykonywanych i w celu ich wykonania, w związku z wypadkiem lub zdarzeniem będącym podstawą ustalania odpowiedzialności, udzielają informacji o stanie sprawy oraz udostępniają zebrane materiały, jeżeli są one niezbędne do ustalenia okoliczności tych wypadków i zdarzeń losowych oraz wysokości odszkodowania lub świadczenia. Osoba, której odpowiedzialność jest objęta ubezpieczeniem obowiązkowym, a także osoba występująca z roszczeniem, powinny przedstawić zakładowi ubezpieczeń, Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu lub Polskiemu Biuru Ubezpieczycieli Komunikacyjnych posiadane dowody dotyczące zdarzenia i szkody oraz ułatwić im ustalenie okoliczności zdarzenia i rozmiaru szkód, jak również udzielić pomocy w dochodzeniu przez zakład ubezpieczeń, Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny lub Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych roszczeń przeciwko sprawcy szkody. Poszkodowany w wypadku komunikacyjnym nie ma więc obowiązku udowodnienia, że zdarzenie, będące podstawą odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń, wystąpiło. Nie może on jednak pozostawać całkowicie bierny. Powinien więc przedstawić zakładowi ubezpieczeń posiadane dowody dotyczące zdarzenia. W przypadku ich braku poszkodowany nie ma obowiązku ich zdobycia. Ma on jednak obowiązek udzielenia zakładowi ubezpieczeń informacji, dotyczących zdarzenia. Koncepcja ta opiera sie na założeniu, że to sam poszkodowany powinien być zainteresowany udzieleniem wszelkich informacji mających wpływ na ustalenie odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń i wysokości szkody jaką poniósł.

Orzecznictwo SN:

wyrok SN sygn. IV CKN 387/01
z dnia 7.08.2003 r.

W postępowaniu likwidacyjnym poszkodowany ma niewielkie obowiązki proceduralne, do których należy, oprócz wystąpienia z wnioskiem, przede wszystkim udokumentowanie szkody powstałej na skutek wypadku ubezpieczeniowego, natomiast zasadniczy ciężar tego postępowania spoczywa na zakładzie ubezpieczeń.

Ruch pojazdu mechanicznego

W ujęciu fizycznym "ruch" to zmiana położenia określonego ciała(pojazdu) odbywająca się w czasie, względem układu odniesienia. Pojęcie to w sposób potoczny rozumiane jest identycznie. Jednakże w znaczeniu przepisów regulujących odpowiedzialność z tytułu wypadków, szkodą powstałą w związku z ruchem pojazdu mechanicznego jest także szkoda powstała przy wsiadaniu do pojazdu mechanicznego i wysiadaniu z niego, bezpośrednio przy załadowaniu i rozładowaniu pojazdu mechanicznego, podczas zatrzymania, postoju lub garażowania. Tak więc ruch pojazdu w znaczeniu tych przepisów jest pojęciem szerszym, niż definicja fizyczna i potoczne rozumienie tego zjawiska.

Być czy Mieć ? Pełnomocnik poszkodowanego

Co do zasady działalność firm zajmujących się odzyskiwaniem odszkodowań od ubezpieczycieli nie jest niczym nagannym. Działalność taka jest jedynie konsekwencją polityki prowadzonej od dłuższego czasu przez zakłady ubezpieczeń. Wątpliwości pojawiają się jedynie przy okazji pierwszego kontaktu z klientem oraz zastrzeżenia w umowie z nim zbyt wysokiego wynagrodzenia. Zazwyczaj ta pierwsza kwestia jest pomijana przez poszkodowanego i nie zwraca on na nią uwagi. Poszkodowany, co jest zrozumiałe, jest zainteresowany przede wszystkim uzyskaniem należnego mu naprawienia szkody, którą poniósł w wypadku. Oczywiście fakt, że poszkodowany nie ma jakichkolwiek zastrzeżeń, co do sposobu w jaki firma odszkodowawcza uzyskała dane na temat jego wypadku, nie przesądza o braku przestępstwa związanego z ujawnieniem danych osobowych. W praktyce działania, firm odszkodowawczych, o wątpliwym charakterze są co raz częściej przedmiotem postępowań karnych.

Należy pamiętać, iż poszkodowany w kontakcie z firmą odszkodowawczą jest przede wszystkim konsumentem. Zlecając takiej firmie reprezentację wobec zakładu ubezpieczeń, poszkodowany liczy przede wszystkim na uzyskanie jak najwyższego odszkodowania. Kwestią równie istotną jest także wynagrodzenie jakie zastrzega pełnomocnik. Chodzi tu mianowicie o sposób w jaki zostanie ono zapłacone oraz jego wysokość. Jak pokazuje dotychczasowa praktyka wzorce w tym zakresie zostały zapożyczone wprost z dzikiego zachodu. Informacje o kwotach odszkodowań wypłacanych w Stanach Zjednoczonych wielokrotnie pobudzają wyobraźnię osób poszkodowanych. Korzystają na tym firmy odszkodowawcze, które i w taki sposób przekonują poszkodowanych do zawierania z nimi umów, zastrzegając jednocześnie na swoją rzecz równie amerykańskie wynagrodzenie. Rozczarowanie klientów pojawia się jednak z chwilą wypłaty odszkodowania przez firmę ubezpieczeniową i po pobraniu przez pełnomocnika ustalonego w umowie wynagrodzenia. Wysokość odszkodowania nie jest taka jak obiecywana przez firmę odszkodowawczą, a pozostała część, po odliczeniu wynagrodzenia pełnomocnika, stanowi zaledwie niewielki procent całości.

Przed zawarciem umowy z firmą odszkodowawczą należy przede wszystkim zwrócić uwagę na sposób w jaki firma ta uzyskała informację o zdarzeniu poszkodowanego. Jeżeli nie uzyskamy odpowiedzi, której nie jesteśmy w stanie potwierdzić, wówczas należy mieć wątpliwości co do rzeczywistych zamiarów przedstawiciela takiej firmy. Wymijające odpowiedzi powinny nasuwać wątpliwości także co do wysokości wynagrodzenia jakie zostanie zastrzeżone w umowie. Wysokość ta nie jest dowolna i powinna być porównywalna do wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika jakim jest adwokat czy radca prawny. Działając na rynku, firmy zajmujące się windykacją odszkodowań przedstawiają siebie jako profesjonalne i w pełni zawodowe. Zatem podejmując się reprezentacji poszkodowanego, zobowiązane są do staranności ogólnie wymaganej przy prowadzeniu tego rodzaju spraw (należyta staranność). Należytą staranność pełnomocnika w zakresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej określa się przy uwzględnieniu zawodowego charakteru tej działalności. Wynagrodzenie jakie pobierają z tytułu wykonywanych czynności winno być również zawodowe. Zawodowe nie oznacza w tym przypadku - zbyt wysokie. Codzienna praktyka pokazuje jednak, że jest inaczej. Wielu liderów odszkodowań bezwzględnie wykorzystuje, często przymusowe położenie swoich klientów i zastrzega na swoją rzecz wynagrodzenia, które dalekie są od zawodowych. W konsekwencji traci na tym wyłącznie poszkodowany.

Przyczynienie się poszkodowanego

Poszkodowany w wypadku komunikacyjnym wielokrotnie uczestniczy w wyrządzeniu szkody. Jeżeli przyczynił się on do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron. Jego udział w tym przypadku może polegać na powstaniu lub zwiększeniu szkody. Przyczynienie jest obiektywnie nieprawidłowym (niewłaściwym) zachowaniem się poszkodowanego, stanowiącym współprzyczynę, która doprowadziła do powstania szkody lub do jej powiększenia.

Orzecznictwo SN:

Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna i Administracyjna
z dnia 6 grudnia 1982 r.
I CR 438/82

Osoba, która wiedząc, że kierowca znajduje się pod wpływem alkoholu, nakłania tego kierowcę do odbycia jazdy samochodem i jazdę tę razem z nim odbywa, godzi się z ewentualnymi ujemnymi następstwami takiego postępowania, co należy ocenić jako przyczynienie się do wypadku, jeśli stan nietrzeźwości kierowcy pozostaje w związku z wypadkiem.

Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 14 lutego 2001 r.
I PKN 248/2000

Zachowanie, któremu nie można przypisać nieprawidłowości (naganności), nie może być uznane za przyczynienie się do powstania szkody (art. 362 kc).

Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna i Administracyjna
z dnia 10 listopada 1982 r.
IV CR 447/82

Za przyczynienie się do powstania szkody może być uznane tylko takie zachowanie poszkodowanego, które w ramach normalnego związku przyczynowego stanowi współprzyczynę powstania szkody.

Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna
z dnia 12 czerwca 1980 r.
II CR 166/80

Zgodnie z ustalonym orzecznictwem poszkodowany przyczynia się do powstania szkody (art. 362 kc), jeżeli jego zachowanie się jest adekwatną współprzyczyną powstania szkody w ogóle.

Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna
z dnia 12 stycznia 1976 r.
II CR 690/75

Jeżeli nawet kierowca samochodu nie potrafi wyprowadzić samochodu z poślizgu, to nie stanowi to jeszcze podstawy do przyjęcia wniosku, że przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody (art. 362 kc), bowiem od przeciętnego kierowcy pojazdu mechanicznego można wymagać tylko przeciętnych umiejętności. Do nich zaś nie należy wyprowadzanie samochodu z poślizgu, które nie zawsze udaje się nawet kierowcom o kwalifikacjach rajdowych.

Termin przedawnienia

Do roszczeń odszkodowawczych z wypadków komunikacyjnych zastosowanie mają dwa terminy przedawnienia roszczeń: 3 i 20 letni.

Zasadniczy termin przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wynikłej z wypadku komunikacyjnego - to 3 lata, przy czym jego bieg rozpoczyna się z dniem, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Oba warunki powinny być spełnione łącznie. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Jeżeli więc osoba poszkodowana dowiedziała się o szkodzie i o sprawcy po upływie 10 lat od zdarzenia, wówczas jej roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu.

Gdy szkoda wynikła z przestępstwa (zbrodnia lub występek) roszczenie o naprawienie szkody przedawnia się wówczas w terminie 20 lat, licząc od dnia popełnienia przestępstwa(dnia zdarzenia), bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem 2 lat od uzyskania przez nią pełnoletności.

Orzecznictwo SN:

Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 21 listopada 2001 r.
II UKN 633/2000

Ustalenie, że do wypadku doszło w wyniku przestępstwa, przy braku wyroku skazującego, następuje w oparciu o kryteria przewidziane w przepisach prawa karnego.

Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna
z dnia 18 listopada 1997 r.
I CKN 308/97

Gdyby nawet sprawca wypadku nie został skazany wyrokiem sądu karnego za przestępstwo, to i tak do uznania, że szkoda wynika ze zbrodni lub występku nie jest konieczne istnienie prawomocnego wyroku skazującego, lecz wystarcza ustalenie przez sąd cywilny podmiotowych i przedmiotowych znamion czynu karalnego.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie
z dnia 9 kwietnia 1991 r.
I ACr 44/91

Termin przedawnienia roszczenia o odszkodowanie z czynu niedozwolonego (art. 442 § 2 kc) biegnie zawsze od dnia popełnienia przestępstwa, sąd może jednak nie uwzględnić jego upływu na podstawie przepisu art. 5 kc.

Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna
z dnia 16 grudnia 1975 r.
II CR 660/75

O zastosowaniu terminu przedawnienia z art. 442 § 2 kc decyduje wyrządzenie szkody działaniem lub zaniechaniem uznanymi za występek lub zbrodnię w momencie zdarzenia wyrządzającego szkodę. Późniejsza zmiana ustawy karnej i pozbawiająca dany czyn cech przestępstwa nie wpływa na zmianę wspomnianego terminu przedawnienia.

Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 24 czerwca 1969 r.
I PR 157/69

Ustalenie, że szkoda wynikła z przestępstwa nie musi opierać się na wyroku skazującym sądu karnego, albowiem sąd cywilny w braku wyroku skazującego władny jest samodzielnie dokonać takiego ustalenia.

Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna
z dnia 16 listopada 2005 r.
V CK 349/2005

W niektórych, szczególnych wypadkach uwzględnienie przedawnienia prawa do odszkodowania za szkody wyrządzone czynem niedozwolonym byłoby nie do przyjęcia ze względów społecznych.

Przedawnienie roszczeń odszkodowawczych

Przedawnienie roszczeń polega na tym, że po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia. Inaczej mówiąc po upływie terminu przedawnienia zakład ubezpieczeń odmówi wypłaty odszkodowania.

Zaklinacze deszczu

"Za każdą wielką fortuną kryje się zbrodnia"
- Honoriusz Balzac

"Liderzy odszkodowań" zapewniają swoich klientów o swojej szlachetności, uczciwości, pełnej transparentności, kodeksach etycznych tworzonych dla potrzeb ich działalności, działaniach podejmowanych wyłącznie dla dobra klienta. Swoją działalność przedstawiają jako jedyną, najlepszą i w pełni profesjonalną możliwość pomocy prawnej dla osób, które zostały poszkodowane wskutek wypadku. Osoby do których trafiają "łowcy odszkodowań" to przede wszystkim ludzie słabo wykształceni, nie znający swoich praw, nie potrafiący w pełni zadbać o swoje sprawy. Oferta jaką otrzymują od "lidera odszkodowań" jest dla nich nieocenioną pomocą. Ludzie ci nie wiedzą jednak, że dla firm odszkodowawczych są jedynie towarem na rynku usług quasi - prawniczych, towarem dla zdobycia którego firma odszkodowawcza i jej agenci będą zdolni do zachowań, które z etyką i moralnością wspólnego nic nigdy mieć nie będą. Ten "towar" to obroty firm odszkodowawczych na poziomie milionów złotych rocznie. W takim przypadku liczą się tylko wyniki, a "towar" jest jedynie drogą do ich osiągnięcia.

Z punktu widzenia osoby, która padła ofiarą "łowcy odszkodowań", nie jest istotne w jaki sposób firma odszkodowawcza uzyskała informację o wypadku. Kwestia ta schodzi na dalszy plan i powinna stanowić przede wszystkim zainteresowanie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych oraz Prokuratury. Dla osoby poszkodowanej najistotniejsze jest to, czy otrzymała od zakładu ubezpieczeń świadczenie odszkodowawcze w należnej wysokości oraz czy jej pełnomocnik za wykonane czynności pobrał na swoją rzecz ekwiwalentne wynagrodzenie.

Technologia przekonania klienta do podpisania umowy z "liderem odszkodowań" nie jest zbyt wyrafinowana. Wystarczy klika wyuczonych zwrotów i zdań, aby przekonać poszkodowanego do powierzenia sprawy firmie odszkodowawczej. Programowanie neurolingwistyczne jest w tym przypadku nieocenionym pomocnikiem. Właściciele firm odszkodowawczych doskonale o tym wiedzą, zatrudniając specjalistów od psychologii i manipulacji. Oczywiście wszystko to dzieje się wyłącznie dla dobra klienta i oczywiście za jego pieniądze. Dodatkowo klient "lidera odszkodowań" dowie się także, że nie warto powierzyć sprawy adwokatowi czy radcy prawnemu, ponieważ są oni zbyt drodzy, zażądają wynagrodzenia z góry i nic ze sprawą nie zrobią. "Łowca odszkodowań" nie tłumaczy jednak swoim klientom, że wynagrodzenie, które zastrzegł w umowie jest kilkukrotnie wyższe niż wynagrodzenie adwokata czy radcy prawnego oraz, że pieniędzy tych nikt im nie zwróci.

Termin wypłaty odszkodowania przez zakład ubezpieczeń

Zakład Ubezpieczeń w terminie 30 dni, licząc od dnia złożenia zawiadomienia o szkodzie dokonuje wypłaty odszkodowania. Wypłata odszkodowania powinna być dokonana najpóźniej w terminie 90 dni, licząc od zawiadomienia o szkodzie. Niespełnienie świadczenia w terminie daje ubezpieczającemu prawo żądania odsetek za opóźnienie. Zakład ubezpieczeń odpowiadający za sprawcę wypadku komunikacyjnego z tytułu odpowiedzialności cywilnej dopuszcza się zwłoki, jeżeli nie spełnia świadczenia na rzecz poszkodowanego w terminie 30 dni, licząc od dnia otrzymania zawiadomienia o wypadku. Jeżeli poszkodowany wezwał wcześniej sprawcę wypadku do zapłaty odszkodowania, który jednak świadczenia nie spełnił, to zakład ubezpieczeń dopuszcza się zwłoki od daty tego wezwania (uchwała SN z dnia 9 czerwca 1995 r., III CZP 69/95, OSNC 1995, nr 10, poz. 144 i orz. SN z 15 listopada 2002 r., V CKN 1331/2000). Ubezpieczyciel nie jest uprawniony do zaniechania prowadzenia postępowania likwidacyjnego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania karnego dotyczącego wypadku komunikacyjnego, w którym uczestniczył kierowca ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej (orz. SN z dnia 10 stycznia 2000 r., III CKN 1105/98, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 134).

Orzecznictwo SN

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z dnia 8 grudnia 2005 r.
I ACa 617/2005

Nie budzi zastrzeżeń twierdzenie, iż zobowiązanie ubezpieczyciela z umowy ubezpieczenia ma charakter terminowy. Spełnienie świadczenia w późniejszym terminie może być usprawiedliwione tylko z powołaniem się na przeszkody, o których mowa w art. 817 § 2 kc - niemożliwość wyjaśnienia okoliczności koniecznych do ustalenia odpowiedzialności albo wysokości świadczenia, pomimo podejmowanych ze szczególną starannością działań ubezpieczyciela. Wykazanie wystąpienia tych przeszkód obciążało pozwany zakład ubezpieczeń.

Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna
z roku 2003
V CK 640/2003

Jeśli w sprawie dotyczącej wypadku samochodowego prowadzone jest z postępowaniem likwidacyjnym równolegle karne, ubezpieczyciel nie może korzystać z okazji i nie wypłacać odszkodowania, bo czeka na zakończenie postępowania karnego. Sąd Najwyższy uznał, że jest to praktyka naganna, ponieważ firmy ubezpieczeniowe, jako profesjonaliści, same powinny przesądzać o szkodzie i związanym z nią odszkodowaniu.

Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna
z roku 2001
III CKN 17/2001

Zasadą jest, że zakład ubezpieczeń obowiązany jest spełnić świadczenie w terminie 30 dni od zawiadomienia o zdarzeniu. Nie jest to jednak obowiązek bezwzględny, bo nie zawsze jest to możliwe. Opóźnienie wpływa jednak na ustalanie odsetek.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie
z dnia 25 sierpnia 1994 r.
I ACr 164/94

Skoro brak jest odrębnej regulacji prawnej co do terminu spełnienia świadczeń odszkodowawczych przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, to ma zastosowanie art. 817 § 1 kc odnoszący się do ubezpieczyciela.

Łowcy Odszkodowań

"W Polsce błyskawicznie rozwija się brutalny biznes. Rosną w siłę firmy, które ograbiają ofiary wypadków. Łowcy odszkodowań zmuszają półżywych pacjentów do podpisywania skrajnie niekorzystnych umów. Klientów szukają nawet na cmentarzach - ostrzega DZIENNIK".

Dziennik, 4 lutego 2008, Maria Bartoszko, Leszek Kraskowski, Marcin Tarczyński

więcej na ten temat ... Dziennik
więcej na ten temat ... Służba Zdrowia
więcej na ten temat ... Dziennik
więcej na ten temat ... Dziennik
więcej na ten temat ... Dziennik Polski

Wyłączenie odpowiedzialności kierującego / zakładu ubezpieczeń

Przyczyny wyłączające odpowiedzialność kierującego samochodem i zakładu ubezpieczeń są ściśle określone. Są to: a) siła wyższa, b) fakt, że szkoda nastąpiła wyłącznie z winy poszkodowanego, c) fakt, że szkoda nastąpiła wyłącznie z winy osoby trzeciej, za którą posiadacz pojazdu mechanicznego nie ponosi odpowiedzialności. Siła wyższa to zdarzenie zewnętrzne, którego skutków nie da się przewidzieć, ani też im zapobiec. Wyłączna wina poszkodowanego to takie zachowanie się osoby poszkodowanej, które stanowiło wyłączną przyczynę wypadku. Okolicznością wyłączającą odpowiedzialność jest również sytuacja, gdy do zdarzenia doszło wyłącznie z winy osoby trzeciej, za którą posiadacz mechanicznego środka komunikacji nie ponosi odpowiedzialności.

Orzecznictwo SN:

Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna
z dnia 15 marca 1974 r.
I CR 46/74

Wyłączna wina spowodowania szkody występuje wtedy, gdy zawinione działanie poszkodowanego lub osoby trzeciej było jedyną przyczyną wypadku. Tylko taki wyłączny związek między tym zawinionym postępowaniem a szkodą zwalnia od odpowiedzialności posiadacza mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody (art. 436 § 1 kc).

Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna

z dnia 25 września 1973 r.
II CR 234/73

Wyłączenie odpowiedzialności na podstawie ryzyka może nastąpić między innymi, gdy szkoda nastąpiła wyłącznie „z winy poszkodowanego”. Odpowiedzialność będzie z reguły wyłączona, gdy stopień winy poszkodowanego jest tak wysoki, że jedynie ona może być łączona z powstaniem wypadku, usuwając na plan dalszy inne okoliczności sprawy.